Handvest

“Wij, de volkeren, vastbesloten komende geslachten te behoeden voor de gesel van de oorlog… hebben besloten gezamenlijk te trachten deze doelstellingen te verwezenlijken… Dienovereenkomstig hebben onze regeringen overeenstemming bereikt over dit Handvest en richten zij hierbij een internationale organisatie op, die de naam Verenigde Naties zal dragen.”

Zo luiden de eerste woorden van de preambule van het Handvest van de Verenigde Naties, dat op 26 juni 1945 in San Francisco door 51 landen, waaronder Nederland, werd ondertekend en dat op 24 oktober van datzelfde jaar in werking trad.  Voor de volledige tekst van het Handvest (in het Engels en in de Nederlandse vertaling) klik hier.

Ondertekening door Nederland

Voorgeschiedenis / Volkenbond

In 1648 werden met de Vrede van Westfalen twee langdurige conflicten beëindigd, waaronder de 80-jarige oorlog tussen Spanje en de Republiek der zeven Verenigde Nederlanden. En na de Napoleontische oorlogen werd in 1814-1815 het Congres van Wenen gehouden tussen de Europese grootmachten, gevolgd door een reeks van bijeenkomsten in de 19e eeuw.

Aan het eind van de Eerste Wereldoorlog werd in 1919 op initiatief van de Amerikaanse president Woodrow Wilson de Volkenbond opgericht, de eerste permanente internationale organisatie, gevestigd in Geneve. Deze organisatie kon echter het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog niet voorkomen. Al tijdens de Tweede Wereldoorlog overlegden de geallieerde leiders over de oprichting van een nieuwe organisatie: de Verenigde Naties. In juni 1945 werd het Handvest ondertekend en in oktober 1945 trad het in werking. De Volkenbond werd vervolgens in april 1946 opgeheven.

Vrede van Westfalen
Palais des Nations Geneve

Structuur en lidmaatschap

De Verenigde Naties kent 5 hoofdorganen, waarvan er 4 in New York gevestigd zijn: de Algemene Vergadering, de Veiligheidsraad, de Economische en Sociale Raad (ECOSOC), en het Secretariaat. Het vijfde hoofdorgaan is het Internationaal Gerechtshof, dat in Den Haag gevestigd is. Onder die 5 hoofdorganen is er een veelheid aan Subsidiaire organen, Fondsen en Programma’s, functionele en regionale commissies, Gespecialiseerde Agentschappen, en aan de VN Gerelateerde Organisaties.

De Verenigde Naties hebben 193 lidstaten en enkele waarnemers. Alle landen nemen deel aan de Algemene Vergadering. Slechts 15 landen zijn lid van de Veiligheidsraad (5 permanent, en 10 per regio gekozen voor 2 jaar). Ecosoc kent 54 roulerende leden. Niet-gouvernementele organisaties kunnen een consultatieve status bij de Ecosoc krijgen.

Het Secretariaat staat onder leiding van de Secretaris Generaal, die niet alleen de hoogste leidinggevende ambtenaar is van de VN, maar tevens een eigen diplomatieke rol heeft. De huidige Secretaris Generaal is de Portugees Antonio Guterres.

Het Internationaal Gerechtshof is het juridische orgaan van de Verenigde Naties, en is gevestigd in het Vredespaleis in Den Haag. De 15 rechters worden voor een periode van 9 jaar gekozen door de Algemene Vergadering en de Veiligheidsraad. Zij beslissen in geschillen van juridische aard, die door Staten aan het Hof zijn voorgelegd. En zij kunnen rechtsadviezen uitbrengen aan de organen van de VN die daarom vragen.

VN gebouw New York
Antonio Guterres
Vredespaleis Den Haag