Paula Harte

Dit artikel valt onder de serie ‘Nederland en de VN Veiligheidsraad’.

Herman Schaper is oud-permanent vertegenwoordiger bij de VN voor Nederland. Ook was hij Nederlands vertegenwoordiger bij de NAVO. Hij werkt nu als professor bij de Universiteit Leiden campus Den Haag en is Special Envoy for the Netherlands’ candidatures for the Security Council and the Human Rights Council.
Je kunt hem volgen via Twitter: @schaperha 

Schaper-afschei-fietsen-VN

Ban Ki-moon bij het afscheid van Herman Schaper als permanent vertegenwoordiger van Nederland bij de VN,1 augustus 2013: “Few nations are as bike crazy as the Netherlands. The Dutch have long known that bike travel is efficient, environmentally friendly and good for one’s health.”

Op dinsdag 20 januari 2015 sprak Herman Schaper bij de NVVN en SIB-Nederland over Nederland en de VN Veiligheidsraad. Schaper begint zijn verhaal met een stelling: The UN makes peace, not war. Zo is het Handvest van de VN ook opgezet, maar door budgettaire problemen en voorzichtigheid van de lidstaten is de VN geen daadwerkelijk wereldleger met wereldregering die besluit over inzet, geworden.

Nu zijn er 120.000 mensen actief als blauwhelmen; dit is weinig effectief want de VN is niet voor het vestigen van vrede (wel peace keeping). Vaak moeten NAVO en VS optreden die een duidelijker keus kunnen maken in deze handhaving. Denk maar aan de inzet bij Kosovo en Irak. Daar was wel een mandaat van de VN nodig voordat kon worden opgetreden, maar dat werd niet gegeven voor ingrijpen in Kosovo (1999, tijdens het voorzitterschap van de Veiligheidsraad door Nederland) en Irak (2003: De VS verdedigden de stelling dat Irak weapons of mass destruction verborg. Dit was geen succesvol Amerikaans ingrijpen in de ogen van Schaper).

Beide ingrijpen door anderen dan de VN kwam doordat Rusland een veto uitsprak. Ingrijpen was illegal but ligitimate, zoals het nu verwoord wordt.

Wat kan Nederland als tijdelijk lid van de Veiligheidsraad?

Als tijdelijk lid van de VN Veiligheidsraad heb je als land wel invloed doordat er een meerderheid onder de P5 (permanente vijf leden, met vetorecht) en tijdelijke 10 moet zijn (zonder veto). Indien een P5-lid geen veto uitspreekt en er is wel een meerderheid van stemmen, dan kun je al een besluit vastleggen.

Daarbij rouleert het voorzitterschap maandelijks en dat houdt de agenda in beweging. Elk lid van de Veiligheidsraad kan invloed uitoefenen op de agenda, waardoor – ook eigen – issues ter tafel kunnen komen.

Hoe verloopt een verkiezing?

De VN zijn opgedeeld in vijf groepen, nog gebaseerd op de verdeling van de wereld tijdens de Koude Oorlog. Oost-Europa hoort niet bij West-Europa, dat weer bij andere staten zoals Canada, Australië en Nieuw-Zeeland wordt gerekend. Zweden en Italië zijn nu tegenkandidaten van Nederland. Dat is niet ongunstig, want alle behoren tot de EU; als een lidstaat niet een EU-lid zou zijn, zou het daarmee al een uitzonderingspositie hebben en daarmee een verkiezingsargument hebben. Beide tegenkandidaten zijn ook sterk en voeren campagne. Terugblikkend: Nederland was al vijfmaal eerder lid van de Veiligheidsraad, terwijl Italië en Zweden eerder al eens een campagne niet-succesvol zagen worden. Italië speelt wel het argument uit, dat zowel Nederland als Zweden in het noorden van de EU liggen, en Italië zelf niet.

Voor een verkiezing is 2/3e meerderheid van de VN-leden nodig. Dat zijn 129 landen. Van de poule van drie worden er twee gekozen. Schaper vindt dat door deze verkiezing de VN Veiligheidsraad niet meer een sterke vertegenwoordiging van landen is, maar meer een soort zwakker parlement. Omdat vele kleine landen zichzelf verkiesbaar stellen met het argument, dat ze klein zijn, worden de aanvullende tien lidstaten in de Veiligheidsraad meer een vertegenwoordiging van de kleine (zwakkere) staten.

Nederlandse campagne

NL voert campagne (1) als Koninkrijk, daarmee vertegenwoordigt Nederland ook de Caraïben (die staan in de VN bekend als small islands developing states). Nederland weet door deze eilanden veel over ontwikkeling van landen die omringd zijn door water, en over de dreiging van water ook in het land zelf. Nederland heeft een unieke samenwerking in het omgaan met water: in ons land werken de bankensector, de wetenschap (vooral Universiteit Wageningen) en landbouwbedrijven met elkaar samen om de kennis over water te vergroten.

Daarbij als (2) partner in peace and development. Nederland heeft veel ervaring met samen werken en dialoog. Terwijl andere landen vooral zenden of zwaaien met een belerend vingertje. Schaper noemt een van de tegenkandidaten met name in dit proces.

En Nederland voert het campagne-argument (3) Peace, Justice and Development. Nederland werkte meer mee bij mandaten door de VN maar niet bij VN operaties waar VN zelf optrad. Nu scoort Nederland in Mali hoge ogen door mee te doen aan een vredesmissie. Bijvoorbeeld Patrick Cammaert is heel blij met de Nederlandse inzet daar, krijgt veel complimenten in VN-verband. Men is blij ‘dat Nederland het verdedigen niet aan derdewereldlanden overlaat maar zelf moderne wapens en mankracht inzet’.

Nederland biedt bij ontwikkeling een geïntegreerde aanpak; niet alleen wapens maar ook ontwikkeling van samenleving na afloop van de gevechten (vredesopbouw). En Den Haag stelt zichzelf centraal als international city of peace and justice, waarbij vele instellingen voor internationaal recht zich in Den Haag hebben gevestigd (ICTY en ICC, vreedzame geschillenbeslechting via arbitrage, onderhandelen, etc.).

Campagne voeren

Op vele niveaus en in vele landen is Nederland actief bezig, contacten te onderhouden rond deze campagne. Niet alleen bespreken ambassadeurs de kandidatuur van Nederland met ministers van Buitenlandse Zaken wereldwijd, ook werken de aanwezigheid van bijvoorbeeld de OPCW en het ICC in Nederland positief mee; deze instellingen en medewerkers laten ‘thuis’ goed horen welke rol Nederland speelt op internationaal terrein. Ook vele ambassadeurs die werken in Den Haag nemen hun positieve ervaringen mee naar hun eigen land. Veel ambassadeurs in Den Haag zijn enthousiast over de Nederlandse kandidatuur.

Een grote maar: niet alle toezeggingen voor een stem, zijn even betrouwbaar. Ongeveer een kwart van de landen die zeggen voor te stemmen, zullen dat waarschijnlijk niet doen. Ook speelt vaak de ambassadeur van een lidstaat bij de VN een grote rol; als het thuisland simpelweg niet weet voor wie te stemmen, zal het advies van deze ambassadeur de doorslag geven. Schaper is positief over de kandidatuur, maar stelt tegelijkertijd dat Nederland er tot de dag van de stemming hard voor moet werken. De stemming zal al in juni 2017 plaatsvinden; tot die tijd hebben alle medewerkers hun missie duidelijk.

Eerdere berichten over deze verkiezing op nvvn.nl:

Zweden
Verslag briefing voor de Algemene Vergadering van 2014

Artikel in PDF: Korte introductie prof Schaper campagne Veiligheidsraad